Radioactiviteitlijn

Er is meer radioactief dan je zou denken. Reis door de tijd met onze collectie en ontdek het verhaal achter radioactiviteit.

scroll swipe
1896
Radioactiviteit wordt ontdekt
1896

Radioactiviteit wordt ontdekt

Henri Becquerel ontdekt radioactiviteit

1898
Drie soorten straling
1898

Drie soorten straling

Ernest Rutherford ontdekt 3 soorten straling: alfa-, beta- en gammastraling.

1898
Ontdekking polonium en radium
1898

Ontdekking polonium en radium

Marie Curie ontdekt polonium en radium.

1895
Ontdekking röntgenstralen
1895

Ontdekking röntgenstralen

Wilhelm Röntgen ontdekt de onzichtbare röntgenstralen.

1909
Thorium in gaskousje
1909

Thorium in gaskousje

Eerst toegepast in de straatverlichting en in de loop van de 20e eeuw voor campinglampen. Door het toegevoegde thorium ontstaat het felle witte licht.

1908
Rutherford wint Nobelprijs
1908

Rutherford wint Nobelprijs

Ernest Rutherford ontvangt de Nobelprijs voor scheikunde.

1905
Publicatie E = mc2
1905

Publicatie E = mc2

Albert Einstein publiceert in “Analen der Physik” de relativiteitstheorie: E = mc2

1903
Henri Becquerel ontvangt Nobelprijs
1903

Henri Becquerel ontvangt Nobelprijs

Henri Becquerel ontvangt de Nobelprijs voor de natuurkunde samen met Pierre en Marie Curie.

1902
Veranderingen atoom
1902

Veranderingen atoom

Ernest Rutherford ontdekt dat straling veroorzaakt kan worden door veranderingen in het atoom.

1900
E = hv
1900

E = hv

Max Planck ontdekt dat energie (van straling) in kleine pakketjes wordt uitgezonden: E = hv.

1918
Planck wint Nobelprijs
1918

Planck wint Nobelprijs

Max Planck ontvangt de Nobelprijs voor de natuurkunde.

1918
Tritium in exitbordjes
1918

Tritium in exitbordjes

Exitbordjes: de grote hoeveelheid tritium in deze bordjes zorgt ervoor dat deze oplichten in het donker. De bordjes zijn onder andere toegepast in vliegtuigen.

1917
Radium in horloges
1917

Radium in horloges

Toepassing van radium in horloges vanwege lichtgevende werking.

1911
Model van atoom
1911

Model van atoom

Ernest Rutherford publiceert zijn model van het atoom: een kern en daaromheen elektronen.

1910
Toepassing radium bij bougies
1910

Toepassing radium bij bougies

De straling van het radium op de bougiepuntjes zorgt voor ionisatie (geladen deeltjes in de lucht). Hierdoor is zelfs in vochtige lucht een gemakkelijke ontsteking mogelijk.

1929
Patent op cyclotron
1929

Patent op cyclotron

Ontdekking van de cyclotron voor de productie van kortlevende radio-isotopen.

1925
Radiumwater is heilzaam
1925

Radiumwater is heilzaam

Radium werd ook toegepast in drinkbekers als geneeswijze voor tenminste 27 ziektes. In de radiumdrinkbeker moest men water doen en dit ongeveer 12 uur laten staan met een radiumbron erin, die aan het deksel was bevestigd. Een dagelijkse portie van dit water zou een heilzame werking hebben. Het water werd geïoniseerd en kreeg een wat sprankelende smaak.

1922
Albert Einstein ontvangt Nobelprijs
1922

Albert Einstein ontvangt Nobelprijs

Albert Einstein ontvangt de Nobelprijs voor de natuurkunde.

1922
Kompas met radiumverf
1922

Kompas met radiumverf

De wijzers en poolaanduidingen werden met radiumverf beschilderd om ook in het donker de juiste koers aan te kunnen houden.

1923
Goed leesbare waterpassen
1923

Goed leesbare waterpassen

Ook bij waterpassen wordt radium gebruikt vanwege de lichtgevende werking.

1920
Radiumverf in metertjes
1920

Radiumverf in metertjes

Op de wijzer en plaat is radiumverf aangebracht, zodat het metertje af te lezen is in het donker

1938
Eerste kernsplijting
1938

Eerste kernsplijting

Het splijtingsproces werd in 1938 ontdekt door Otto Hahn en Fritz Strassmann in Berlijn. Enrico Fermi en zijn medewerkers waren in 1934 de eersten die uranium met neutronen beschoten. De aanzet van de ontdekking van kernsplijting was dat er een radioactieve stof werd gevormd die chemisch identiek bleek te zijn met barium, atoomnummer 56, wat tot dan toe dus voor onmogelijk werd gehouden. Met behulp van aanwijzingen van Meitner werd het beslissende experiment op 17 december 1938 uitgevoerd en stelde Hahn definitief vast dat er kernsplijting had plaatsgevonden. De resultaten werden begin 1939 in Die Naturwissenschaften gepubliceerd.

1930
Fluoroscoop om voeten te meten
1930

Fluoroscoop om voeten te meten

Tot in de jaren vijftig hadden veel schoenwinkels een fluoroscoop, een eenvoudig röntgenapparaat, voor het aanmeten van schoenen.

1945
Atoombom
1945

Atoombom

De eerste atoombom ooit, de Trinity-test, ontplofte op 16 juli 1945 in Alamogordo in de Nevada woestijn. De atoombom was het resultaat van het Manhattan-project.
Op 6 augustus ontploft op 580 meter hoogte boven Hiroshima een atoombom die 60 kilo verrijkt uranium bevat. De bom doodt 130.000 mensen vrijwel meteen en ongeveer 70.000 tot 100.000 mensen aan de gevolgen daarna. Drie dagen later ontploft er een atoombom met plutonium boven Nagasaki.

1942
Manhattan project
1942

Manhattan project

Het Manhattanproject was de naam van de zeer geheime operatie, geleid door de Verenigde Staten, met de hulp van Canada en het Verenigd Koninkrijk. Met dit project konden de Verenigde Staten tijdens de Tweede Wereldoorlog de atoombom ontwikkelen.

1942
Eerste gecontroleerde kernsplijtingsreactie
1942

Eerste gecontroleerde kernsplijtingsreactie

Enrico Fermi laat eerste gecontroleerde kernsplijtingsreactie plaatsvinden.

1941
Eerste inzet van radioactief jodium
1941

Eerste inzet van radioactief jodium

In 1941 werd voor het eerst radioactief jodium bij schildklier-onderzoek ingezet. Radioactief jodium wordt gebruikt voor het onderzoek naar het functioneren van de schildklier. De schildklier produceert hormonen die belangrijk zijn voor de regulatie van de stofwisseling. Voor de productie van die hormonen is de schildklier vooral afhankelijk van jodium, dat met de voeding in kleine hoeveelheden het lichaam binnenkomt. Door de opname van radioactief jodium in de schildklier te meten kan een te hoge of een te lage opname aangetoond worden.

1941
Rookmelder met americium
1941

Rookmelder met americium

Het americium bronnetje in de rookmelder zendt continu straling uit, als die minder intens wordt door aanwezige rook tussen de bron en de opnemer gaat er een signaal af.

1940
Betere lichtopbrengst met thoriumlens
1940

Betere lichtopbrengst met thoriumlens

In cameralenzen werd thorium verwerkt dat voor een betere lichtopbrengst zorgt.

1939
Nederland koopt uraniumerts
1939

Nederland koopt uraniumerts

Door de Nederlandse regering wordt via de Delftse Glasfabrieken circa 10 ton uraniumoxide gekocht in Belgisch Congo. De 200 vaten yellow-cake (met uraangehalte van 67%) komen per trein naar Leiden.

1953
Atoms for peace
1953

Atoms for peace

Voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties houdt VS-president Eisenhower een toespraak die de geschiedenis in zal gaan als de ‘Atoms for Peace’ speech. Eisenhouwer kondigt aan dat de VS haar monopolie op het gebied van kerntechnologie opgeeft. Kerntechnologie moet niet langer gebruikt worden voor het voeren van oorlog, maar in dienst staan van de mensheid. Tevens roept hij op tot de oprichting van een controle-instantie die moet voorkomen dat landen met de technologie kernwapens maken: dit zal leiden tot de oprichting van de IAEA.

1957
Oprichting ITAL
1957

Oprichting ITAL

Op 7 januari 1957 werd in Den Haag de Stichting Instituut voor Toepassing van Atoomenergie in de Landbouw (ITAL) opgericht met als doel ‘de bevordering van de Landbouw door middel van het stimuleren, het adviseren en het verrichten van onderzoek betreffende de toepassing van ioniserende stralen en het gebruik van isotopen en gemerkte verbindingen’. Als vestigingsplaats voor ITAL werd Wageningen gekozen; bij de Landbouwhogeschool. Op het ITAL complex werd ook een onderzoeksreactor gebouwd.

1957
Tentoonstelling Het Atoom
1957

Tentoonstelling Het Atoom

In 1957 werd op Schiphol de tentoonstelling Het Atoom georaganiseerd, waar het wonder van de atoomenergie werd uitgelegd. De tentoonstelling brak bijna dagelijks bezoekerrecords. Het paradepaardje was een werkende reactor die door het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen was aangekocht bij AMF Atomics in New York.

1958
Hydrotector uitgevonden
1958

Hydrotector uitgevonden

In de troxler zit een bron die neutronen uitzendt en een ontvanger die de terugkaatsende neutronen registreert. Als neutronen botsen met waterstofatomen komen ze in een lager energieniveau. Het aantal neutronen met een lager energieniveau geeft een indicatie voor de hoeveelheid water in de ondergrond. Deze apparaten worden in de wegenbouw en de dakbedekkingsindustrie gebruikt.

1958
Euratom-verdrag in werking
1958

Euratom-verdrag in werking

In 1957 werd het Euratom-verdrag ondertekend in Rome. Op 1 januari 1958 trad het Euratom-verdrag in werking en werd de Commissie voor Euratom geïnstalleerd in Brussel. De Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, kortweg Euratom, is een internationale organisatie met als doel het bevorderen van vreedzame toepassingen van kernenergie. Euratom is een afzonderlijke organisatie, maar voor beslissingen gebruikt het de instituties van de Europese Unie. Alle landen die toetreden tot de Europese Unie dienen ook tot het Euratom-verdrag toe te treden.

1955
Start Reactor Centrum Nederland
1955

Start Reactor Centrum Nederland

Het huidige ECN (Energie Centrum Nederland) begon in 1955 als Reactor Centrum Nederland. RCN had als doel ‘het verwerven van kennis betreffende de vreedzame toepassing van kernenergie en het beschikbaar stellen daarvan, in het bijzonder aan Nederlandse instellingen en ondernemingen’. RCN is opgericht door de ministers van Onderwijs, Kunsten en Wetenschap en van Economische Zaken. De stichting had een grote vestiging te Petten en een kleinere in Scheveningen. In Petten werd in 1962 naast de lagefluxreactor ook een hogefluxreactor in gebruik genomen.

1950
Glazuur kleuren met uranium
1950

Glazuur kleuren met uranium

Lang voordat uranium bekendheid kreeg als radioactieve grondstof voor het opwekken van kernenergie werd het voornamelijk toegepast als middel om glas en glazuur te kleuren. Het glas en glazuur was relatief veilig voor de gebruikers vanwege de lage concentratie en opsluiting in het glas. Het was minder veilig voor de makers die met grote hoeveelheden poedervormig uranium moesten omgaan.

1957
Oprichting Internationaal Atoom Energie Agentschap
1957

Oprichting Internationaal Atoom Energie Agentschap

Het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) is opgericht in 1957 op voorstel van de Amerikaanse president Dwight D. Eisenhower, na zijn Atomen voor Vrede-toespraak, op 8 december 1953 voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waarin hij pleitte voor een internationaal lichaam om atoomenergie te onderzoeken en ontwikkelen. IAEA is een autonome organisatie van de Verenigde Naties voor wetenschappelijke en technische samenwerking op het gebied van nucleaire technologie en het vreedzame gebruik daarvan.

1969
Eerste kerncentrale in Nederland
1969

Eerste kerncentrale in Nederland

Kerncentrale Dodewaard was de eerste kerncentrale in Nederland. De NV Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland (GKN) werd in 1965 opgericht als eigenaar en exploitant van de kerncentrale. De bouw begon in 1965 en de kernreactor werd in het bijzijn van koningin Juliana op 26 maart 1969 in gebruik genomen. De centrale was in bedrijf tot 1997.

1963
Opening Interfacultair Reactor Instituut
1963

Opening Interfacultair Reactor Instituut

Bij de TU Delft wordt het Interfacultair Reactor Instituut (IRI) geopend. Dit is een onderzoeksreactor.

1961
Eerste technetiumkoe
1961

Eerste technetiumkoe

In het midden van het containertje van de technetiumkoe zit de radioactieve stof molybdeen die in deze vorm vervoerd wordt naar ziekenhuizen. Het radioactieve molybdeen vervalt naar technetium. Technetium is een veel gebruikte radioactieve stof voor diagnose. Omdat technetium maar kort leeft wordt het pas in het ziekenhuis door middel van eluatie (uitspoelen) uit de “koe”gehaald.

1961
Hoge Flux Reactor in Petten
1961

Hoge Flux Reactor in Petten

In 1961 vond de eerste kernsplijting plaats in de nieuwe Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten. De HFR diende aanvankelijk voor onderzoek naar materialen voor kerncentrales.

1973
URENCO start in Almelo
1973

URENCO start in Almelo

URENCO is een Brits-Duits-Nederlands consortium dat verrijkt uranium produceert door middel van ultracentrifugetechniek. De naam staat voor URanium ENrichment COmpany. Het bedrijf is opgericht in 1970. De vestiging van URENCO in Almelo verrijkt sinds 1973 uranium.

1973
Kerncentrale Borssele in bedrijf
1973

Kerncentrale Borssele in bedrijf

De reactor bij de plaats Borssele werd in 1973 in gebruik genomen om elektriciteit op te wekken.

1970
Bliksemafleider met radium
1970

Bliksemafleider met radium

Het radium in een bliksemafleider veroorzaakt ionisaties in de lucht rondom de afleider. De geïoniseerde lucht zorgt er voor dat een bliksemschicht de bliksemafleider gemakkelijker kan vinden.

Ramp in Tsjernobyl

De ramp van Tsjernobyl was een ernstig ongeluk met een van de kernreactoren van de Kerncentrale Tsjernobyl dat plaatsvond in 1986 nabij de gelijknamige Oekraïense plaats Tsjernobyl, vlak bij de grens met Wit-Rusland. De reactor ontplofte midden in de nacht, waarbij grote hoeveelheden radioactieve stoffen vrijkwamen. De ramp maakte een (voorlopig) einde aan alle nucleaire ambities van Nederland.

1982
Einde zeedumping
1982

Einde zeedumping

In 1982 komt er een einde aan het dumpen van laagradioactief afval in de Atlantische Oceaan.

1982
Oprichting COVRA
1982

Oprichting COVRA

In 1982 wordt de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) opgericht met als taak om al het radioactief afval van Nederland te verzamelen, verwerken en op te slaan. In 1984 start het eerste personeel in dienst van COVRA en  neemt COVRA het verzamelen van laag- en middelradioactief afval over van ECN. COVRA werkt dan nog vanuit Petten.

1984
Verarmd uranium als contragewicht
1984

Verarmd uranium als contragewicht

Door het hoge soortelijke gewicht van verarmd uranium is relatief gezien weinig volume nodig voor een behoorlijk contragewicht. Dit werd toegepast in bijvoorbeeld vliegtuigen en zeiljachten.

1980
Stofkwastje met polonium
1980

Stofkwastje met polonium

Door de ioniserende straling die door polonium werd uitgezonden, werd de statische lading geneutraliseerd en kon het stof met het kwastje worden verwijderd.

2000
Charlotte's schoenendoos
2000

Charlotte's schoenendoos

Deze verzameling stenen met natuurlijke radioactiviteit is afkomstig van een meisje. Door de hoeveelheid radioactiviteit in de stenen moest ze wettelijk gezien een museumvergunning aanvragen. Dit was natuurlijk niet de bedoeling en zo kwam de verzameling terecht bij COVRA.